Van plakpoep naar gezonde keutels

Plakpoep… Alleen het woord bezorgt veel konijnverzorgers al stress. Toch is het een probleem dat ik bijna wekelijks zie in mijn praktijk. En hoewel het erg vaak voorkomt, bestaan er nog steeds heel wat misverstanden over.

Plakpoep is namelijk veel meer dan “een vieze achterkant”. Het zorgt niet alleen voor frustratie bij de eigenaar, maar heeft ook een grote impact op het welzijn van het konijn. De vacht en leefomgeving worden vuil, het heeft een onaangename geur en het kan zelfs leiden tot huidinfecties of madenziekte.

Het goede nieuws? Plakpoep is vaak te voorkomen en te genezen. Tenminste als je de echte oorzaak kent. In deze blog leg ik uit wat plakpoep precies is, waarom het ontstaat en hoe je jouw konijn weer aan gezonde keutels helpt.

Blindedarmkeutels

Blindedarmkeutels zijn het product van de ontzettend efficiënte spijsvertering van konijnen. Ze worden gevormd uit vezels in de blindedarm, waar bacteriën vezels fermenteren en voedingsstoffen zoals vitaminen, aminozuren en vetzuren produceren. Dat is bijzonder belangrijk, want konijnen eten van nature een voeding die voornamelijk uit vezelrijk en moeilijk verteerbaar plantenmateriaal bestaat. Dankzij deze fermentatie kunnen ze toch energie en voedingsstoffen halen uit voedsel dat anders weinig bruikbare energie zou opleveren. Konijnen eten de blindedarmkeutels normaal rechtstreeks van hun anus op, zodat ze deze waardevolle voedingsstoffen opnieuw kunnen opnemen. Maar als blindedarmkeutels zo belangrijk zijn, waarom eten sommige konijnen ze dan niet op? Dit brengt ons tot de mogelijke oorzaken van plakpoep.

Mogelijke oorzaken en hun samenhang

Nogmaals, we hebben het in deze blog over plakpoep en niet over diarree. Bij acute diarree of stoelgangwijziging, bezoek een dierenarts.

In theorie zijn er misschien wel 100 mogelijke oorzaken van plakpoep. Maar als je het mij vraagt, kan je die terugbrengen naar volgende twee:

En vaak hangen beide oorzaken nauw met elkaar samen.

Een konijn kan weigeren om zijn blindedarmkeutels te eten wanneer deze een afwijkende geur, smaak of consistentie hebben. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren tijdens medicatiegebruik, zoals antibiotica, maar in de praktijk zie ik meestal een andere oorzaak: een voeding die uit balans is. Daarbij speelt zetmeel vaak een grote rol.

Het spijsverteringsstelsel van konijnen is ontworpen voor een vezelrijke voeding. Voor een gezonde darmwerking is een evenwicht nodig tussen vezels en zetmeel, waarbij vezels duidelijk de bovenhand moeten hebben. We spreken idealiter over een verhouding van minstens 1 deel zetmeel op 3 delen vezels. Bij sommige rassen, zoals de Nederlandse hangoor, ligt de ideale verhouding zelfs dichter bij 1 op 5. Dat betekent dus dat een konijn minimaal drie tot vijf keer meer vezels dan zetmeel zou moeten opnemen. En daar loopt het vaak mis. Veel konijnen krijgen een zetmeelrijke brok (en snoepjes) terwijl ze onvoldoende hooi eten. Een te hoge zetmeelinname beïnvloedt het darmmilieu op verschillende manieren.

Ten eerste verandert zetmeel de zuurgraad van het maagdarmstelsel. Daarnaast vormt het een uitstekende voedingsbron voor bepaalde opportunistische of potentieel pathogene bacteriën die van nature aanwezig zijn in de darm. Wanneer het darmmilieu gunstiger wordt voor deze bacteriën, kunnen ze zich sterk vermenigvuldigen. Tegelijk krijgen de nuttige fermentatiebacteriën, die verantwoordelijk zijn voor de verwerking van vezels en de vorming van gezonde blindedarmkeutels, het moeilijker.

Het gevolg is een verschuiving in de darmflora, ook wel dysbiose genoemd.

En die verschuiving heeft rechtstreeks invloed op de blindedarmkeutels. Hun samenstelling, geur en smaak veranderen, waardoor het konijn ze instinctief minder aantrekkelijk vindt om op te eten.

Daarnaast is zetmeel ook een energierijke voedingsstof. Wanneer een konijn langdurig meer energie binnenkrijgt dan nodig, kan overgewicht ontstaan. Sommige konijnen geraken daardoor letterlijk moeilijker aan hun anus om blindedarmkeutels op te eten. Daarnaast lijkt een konijn dat voldoende snel beschikbare energie uit de voeding haalt, soms minder gemotiveerd om nog extra voedingsstoffen op te nemen via de blindedarmkeutels.

Begrijp me niet verkeerd: zetmeel is op zich geen ongezonde voedingsstof. Het levert energie en speelt een rol in de glucosehuishouding van het konijn. Het probleem ontstaat pas wanneer de balans verloren gaat. In onze huidige voedingscultuur krijgen veel konijnen simpelweg te veel zetmeel en te weinig vezels, waardoor het steeds moeilijker wordt om een gezonde darmflora en stabiele spijsvertering te behouden.

Door de samenhang kunnen we deze oorzaken weer reduceren naar:

1. Het konijn is niet mobiel genoeg om de blindedarmkeutels te eten
2. Het konijn wil instinctief de blindedarmkeutels niet eten

Graanvrij voeren, dé oplossing?

Graanvrij voeren is vandaag erg populair in konijnenland. Heel wat voedingsmerken spelen daarop in en brengen korrels met een graanvrij label op de markt. Maar betekent dit ook dat granen de oorzaak zijn van plakpoep bij konijnen?

Kort gezegd: nee. Maar ik begrijp waar de verwarring vandaan komt.

Kijk, het zou zomaar kunnen dat je konijn glutenintolerant* is, maar ik kan je vertellen dat dit ondanks wel mogelijk, zelden het geval is. Waar het spijsverteringsstelsel van konijnen wél gevoelig voor is, is een te hoge hoeveelheid zetmeel, en laat dat nu net een belangrijk bestanddeel van veel granen zijn.

Zoals we eerder bespraken, draait een gezonde spijsvertering om de juiste balans tussen vezels en zetmeel, waarbij vezels duidelijk de bovenhand moeten hebben. Wanneer de voeding te rijk is aan zetmeel, kan dit de darmflora verstoren en plakpoep veroorzaken. Een graanvrij label wil dus niet meteen zeggen dat ook de hoeveelheid zetmeel in de voeding lager is! Wees je hiervan bewust, zeker wanneer je merkt dat er geen verbetering optreedt.

*Gluten is een verzamelnaam voor bepaalde eiwitten die van nature voorkomen in granen. Bij een intolerantie reageert het lichaam negatief op deze stoffen.

Vers groen schrappen dan?

Nog een veelgebruikte suggestie om plakpoep te verhelpen, is vers groen schrappen uit het (dagelijkse) menu van konijnen. Toch wil ik aanraden om hier voorzichtig mee om te gaan.

Er is namelijk geen bewijs dat vers groen op zichzelf afwijkende ontlasting veroorzaakt. Wat wel kan gebeuren, is dat een konijn reageert op voeding die het nog nooit eerder heeft gekregen. De darmflora past zich aan aan wat een konijn regelmatig eet. Wanneer je plots grote hoeveelheden nieuwe of verschillende groenten introduceert, kan dit inderdaad voor spijsverteringsproblemen zorgen.

Echter heeft vers groen ook belangrijke voordelen. Niet alle konijnen drinken even goed. Ik zie best veel konijnen in de praktijk die veel te weinig water drinken. Vers groen bevat hoge hoeveelheden water en is een natuurlijke manier van vochtopname voor het konijn. Wanneer vers groen plots volledig uit het dieet wordt geschrapt, kan de totale vochtinname dalen. Daardoor kunnen bijkomende problemen ontstaan, zoals blaasgruis. Dit zie ik helaas regelmatig in de praktijk. Bij onvoldoende vocht wordt het aanwezige ‘zand’ of bezinksel in de blaas minder goed uitgespoeld, waardoor irritatie en blaasontstekingen kunnen ontstaan.

Welke oplossingen werken dan wel?

Daarvoor kijken we even terug naar de meest voorkomende oorzaken van plakpoep, namelijk de voedingsbalans. In eerste instantie is het belangrijk om de zetmeel-vezelverhouding weer op punt te stellen. Hiervoor kijk je naar 2 zaken:

In de praktijk is het vaak zo dat het konijn gewoonweg geen hooi wil eten. Het is dan voldoende dat ik het konijn een hooitype voorschotel dat ze aantrekkelijk vinden. Om die reden heb ik Nature’s secret hooi ontworpen: kwalitatief en verrijkend hooi die de meeste ‘slechte hooieters’ wél lekker vinden.

Ook kruiden zitten boordevol vezels. Daarom kan bijvoorbeeld ook de EnergyMix of BasicMix waardevol zijn om in te zetten, naast goed hooi natuurlijk.

Zorg er daarnaast voor dat het konijn niet te veel brokken krijgt. Zit je hoeveelheid wel goed? Dan is er meestal sprake van een te zetmeelrijke brok in verhouding met het aantal vezels dat je konijn eet.

De zetmeel-vezelverhouding weer in balans krijgen is dus de eerste, belangrijke stap. Maar het kan wel enige tijd duren voordat de spijsvertering van het konijn weer op orde is. De darmflora is namelijk verstoord. Daarom is het waardevol dat we de spijsvertering van het konijn een handje helpen.

Om die reden heb ik CuniBioom ontwikkeld. Een vezelrijk, natuurlijk prebioticum boordevol voedingsstoffen voor de goede darmbacteriën. Met behulp van CuniBioom maken we het leefmilieu voor de goede bacteriën in de darm weer optimaal. Dit komt niet alleen de spijsvertering, maar ook het immuunsysteem van het konijn ten goede.

De passage van voeding in de darmen van konijnen duurt gemiddeld zo’n 30 uur. Daarom houd ik zelf de 48-uur-regel aan: na 48 uur na de eerste CuniBioom-toediening zien we al resultaat. Wel is het belangrijk om de CuniBioom zo’n 7-10 dagen te blijven geven.

We zijn weer in die tijd van het jaar… Het prille begin van de lente. Ook jouw konijnen voelen dat. Misschien merk je dat hun vacht plots massaal begint los te laten en dat er overal plukjes haar verschijnen. Hun lichaam bereidt zich voor op warmere dagen en dat merk je meteen. Misschien zie je ook kleine gedragsveranderingen bij jouw konijnen. Ja hoor… de lentekriebels zijn weer in het land!

De rui bij konijnen vindt plaats onder invloed van de verandering in weersomstandigheden. De dagen worden langer, het is lichter, de zon zendt meer UV-straling uit, en ook de luchtvochtigheid verandert…

Al deze factoren zorgen ervoor dat er specifieke hormonen worden aangemaakt in het lichaam van het konijn, zelfs bij konijnen die geholpen zijn. Deze hormonen zetten het verharingsproces van de ondervacht in gang: de dikke wintervacht maakt plaats voor een zomervacht.

Concreet betekent dit dat de onderharen van konijnen minder dens worden. Dit proces start meestal tussen februari en april en kan een hele tijd duren voor het volledig voltooid is. De verharing verloopt namelijk in fases. Als elke fase gelijktijdig zou voorkomen, zou het konijn tijdelijk kaal worden. Dat kan natuurlijk niet.

Eigenlijk verharen konijnen continu. Voornamelijk de andere haarsoorten: de grannen- en bijharen, worden continu vernieuwd. Dit valt echter veel minder erg op dan de verharing van de ondervacht, die we de seizoensrui noemen.

Niet elk konijn is hetzelfde, dat weet je inmiddels wel. Het is dan ook niet verrassend dat we dus ook duidelijke verschillen zien in (seizoens)verharing. De grootste verschillen zien we tussen de verschillende rassen: normaalharigen, langharigen, leeuwenkopjes… Zo zijn er langharige konijnen die wel seizoensverharing hebben, zoals de teddy. Maar er bestaan ook langharige rassen met een doorlopende verharing, zoals angorakonijnen. Normaalharigen kunnen dan weer een extra dikke ondervacht hebben net boven hun staart, wat extra aandacht vereist tijdens de seizoensverharing.

Ook de leeftijd van een konijn kan een rol spelen. Oudere konijnen hebben vaak wat meer moeite met vlot verharen. Zij kunnen zich bijvoorbeeld niet altijd even goed wassen of hebben meer moeite met het aanmaken van de hormonen, vitaminen of extra energie, die nodig zijn om vlot te verharen. Soms hebben ook zij dus extra ondersteuning nodig.

Daarnaast speelt ook de huisvesting een rol. Denk hierbij bijvoorbeeld aan binnenkonijnen. De weersomstandigheden binnenshuis zijn uiteraard anders dan buiten, waardoor de verharing wat in de war kan raken.

Ook andere factoren, zoals al dan niet geholpen zijn, gezondheid, voeding, enzovoort hebben een invloed op de verharing.

Daarom is het uiterst belangrijk om de darmen van je konijn extra te ondersteunen vlak voor en tijdens seizoensverharing. Op die manier help je verstoppingen voorkomen. Dit kan je best doen door in de voeding extra omega 3, prebiotica en vezels te voorzien.

Een eenvoudige manier om de darmen van je konijn tijdens de rui te ondersteunen, is het gebruik van CuniBioom. CuniBioom is een zeer vezelrijk, natuurlijk prebioticum met een zeer gunstige omega 3 verhouding.

Een vlotte verharing ondersteun je zowel inwendig als uitwendig. De inwendige ondersteuning gebeurt via aangepaste voeding, zoals hierboven beschreven. Uitwendig gaat het vooral om vachtverzorging.

Voor erge vervilting is het verstandig om een konijnentrimmer te raadplegen. Zelf kan je wel losse haren verwijderen door 2 keer per dag met vochtige handen je konijn te aaien, of een geschikte vachtborstel te gebruiken. Vraag hiervoor advies bij een trimmer.

Let op: losse plukken haren trek je nooit zomaar uit! Konijnen zijn prooidieren en verliezen dus ook hun goede vacht extra snel bij druk. Hun vacht is erop aangepast dat bijvoorbeeld tijdens het vluchten van een roofdier geen haar vast komt te zitten in takken of bladeren: de haren lossen dus bij weerstand. Wanneer je zelf plukken haar gaat uittrekken, kan je onbedoeld ook haren verwijderen die nog niet klaar zijn om uit te vallen. Hierdoor kan het natuurlijke verharingsproces verstoord raken, met als gevolg dat de rui net moeilijker verloopt.

De rui is voor een konijn een intens proces. Verharen tegen zo’n hoog tempo en het aanmaken van hormonen kost veel energie voor het konijn en brengt hun lichaam ook in een vorm van stress. Het is dus niet ongewoon dat je tijdens deze periode gedragsveranderingen opmerkt. Sommige konijnen lijken plots erg hongerig, terwijl andere wat prikkelbaarder of chagrijniger worden.

Indien je dit opmerkt, of als je konijn hierdoor gewicht verliest, is het raadzaam om de energie tijdelijk lichtjes te verhogen. Bijvoorbeeld door extra brokjes bij te geven (max. 5 g/kg lichaamsgewicht), een handje vezelrijke kruiden (bv. Energy Mix) of een portie CuniBoost.

Seizoensverharing is niet het enige wat we bij konijnen zien gebeuren in het voorjaar. Ook op hormonaal vlak kan er heel wat veranderen. Veel konijnen krijgen namelijk last van de typische lentekriebels.

Tijdens deze periode kan je verschillende gedragsveranderingen opmerken. Denk bijvoorbeeld aan territoriaal gedrag, het opnieuw bepalen van de rangorde binnen een koppeltje of groep, of konijnen die plots erg actief of wat onrustiger zijn. Door deze hormonale invloeden kan de band tussen konijnen soms even wat wankeler worden. Daarom is het verstandig om je koppeltje of groep in deze periode extra goed in de gaten te houden.

Probeer concurrentie zo veel mogelijk te vermijden door beschutting te voorzien met minimaal 2 uitgangen, strooi voer over de grond in plaats van voerbakjes te gebruiken. Op die manier krijgen alle konijnen voldoende ruimte en kansen, wat helpt om spanningen binnen de groep te verminderen.

Er bestaan tegenwoordig zoveel soorten hooi, dat je soms door het bos de bomen niet meer ziet. Timotee hooi, weidehooi, kruidenhooi…, de lijst is eindeloos. Ik merk dat eigenaars vaak met de handen in het haar zitten en zich afvragen: Welk hooi is nu het beste? Wat moet ik kopen? En de grootste frustratie is meestal: Wat als mijn konijn een specifieke soort hooi niet wil eten? Is mijn konijn dan ongezond? 

Konijnen zijn echte fijnproevers! Ook zij hebben bepaalde individuele voorkeuren voor wat ze eten. De ene verkiest hooi met fijne zachte stengels, een andere kauwt zich helemaal gek op grof, stevig hooi.  

Het belangrijkste om te weten is dat hooi mee de basis vormt voor een gezonde spijsvertering, maar wat in eerste instantie ‘het beste hooi’ lijkt, is niet automatisch de beste keuze voor jouw konijn. 

Als je met konijnen samenleeft, weet je waarschijnlijk al dat hooi een onmisbaar onderdeel is van hun voeding. Konijnen zijn herbivoren en eten van nature voornamelijk grassen en kruiden. Hooi is niets anders dan gedroogd gras. Door gras te drogen, blijft het lang houdbaar en kunnen we onze konijnen het hele jaar door voorzien van de vezels die ze nodig hebben. Want eerlijk: de meesten van ons hebben geen weide vol geschikte wilde planten in de tuin. 

“Hooi is veel meer dan alleen “knabbelmateriaal”.”

Hooi is veel meer dan alleen “knabbelmateriaal”. Plantmateriaal is de motor van hun hele spijsvertering. Grassen bevatten namelijk een aanzienlijke hoeveelheid vezels. Die vezels zijn essentieel voor het konijn. Hun spijsvertering is volledig aangepast op het verteren van vezels, die ze bijzonder efficiënt kunnen omzetten naar energie. Deze energie hebben ze nodig om te leven, te groeien, te bewegen en simpelweg konijn te zijn. 

De lange, grove vezels in hooi zorgen ervoor dat de darmen blijven bewegen. Deze beweging, ook wel darmperistaltiek genoemd, duwt de voedselbrij stap voor stap door het spijsverteringskanaal. Zo kan het voedsel verteerd, verwerkt en uiteindelijk uitgescheiden worden. Wanneer een konijn weinig of geen vezels binnenkrijgt, kunnen de darmen vertragen tot zelfs stilvallen. Darmen die stilliggen zijn ontzettend gevaarlijk voor konijnen. Het deels verteerde voedsel dat aanwezig is zal dan gisten en fermenteren, waarbij gas vrijkomt. Gas en verstopping is niet alleen ontzettend pijnlijk voor konijnen, maar ook levensgevaarlijk. 

Naast de grove vezels, bevat hooi ook nog fijnere vezeldeeltjes. Deze spelen een andere, maar minstens even belangrijke rol. Ze vormen de voedingsbron voor de miljarden goede bacteriën die in de blindedarm van het konijn leven (het darmmicrobioom). Deze bacteriën helpen bij het vrijmaken van voedingsstoffen en produceren onder andere vitaminen en aminozuren. Die waardevolle voedingsstoffen worden verpakt in blindedarmkeutels, ook wel caecotrofen genoemd. Dit zijn zachte, voedzame keutels die het konijn rechtstreeks uit de anus opnieuw opeet. Op die manier krijgt het konijn voedingsstoffen binnen die anders verloren zouden gaan. Hooi voedt dus niet alleen het konijn zelf, maar ook zijn darmmicrobioom, en die samenwerking is zeer belangrijk voor een gezonde spijsvertering. 

Niet alleen draagt hooi bij aan een gezond maagdarmstelsel van het konijn, het bevordert ook gebitsslijtage. De tanden en kiezen van konijnen groeien hun hele leven door. Door het langdurig en intensief kauwen op vezelrijk hooi slijten ze op een natuurlijke manier af. Wanneer een konijn te weinig hooi eet, of onvoldoende structuur moet kauwen, kan dit leiden tot gebitsproblemen zoals haken, scheefslijtage en pijn. 

Wij konijneneigenaren hebben het allemaal al eens meegemaakt. Je staat in de dierenwinkel, het tuincentrum of bij de lokale boer, kijkend naar rijen vol hooizakken. Grote zakken, kleine zakken. Met kruiden, zonder kruiden. Fijn, grof, bergweide, timotee… De keuze lijkt eindeloos. En daar sta je dan, met een duidelijke missie: hooi vinden dat gezond is voor je konijn en dat het ook echt wil eten. Alleen voelt dat vaak minder eenvoudig dan het zou moeten zijn. Ik begrijp maar al te goed dat je je overweldigd voelt door al die opties.  

“Mijn konijn lust gewoon geen hooi.”

Misschien heb je al verschillende soorten hooi geprobeerd. Misschien staat er thuis nog een halfvolle zak waar nauwelijks van gegeten wordt. En op een bepaald moment denk je misschien: “Mijn konijn lust gewoon geen hooi.” Toch is er in de meeste gevallen meer aan de hand. Geen enkel hooi is hetzelfde, en konijnen kunnen verrassend duidelijke voorkeuren hebben.  

Daarom neem ik je graag mee langs een aantal hooisoorten die je vaak in winkels tegenkomt. Door deze vergelijking te maken, kan je de verschillen beter begrijpen. Zo wordt kiezen welk hooi bij jouw konijn past een stuk makkelijker. 

Timothy hooi wordt vaak naar voren geschoven als het standaardhooi voor volwassen konijnen. Maar waarom? Wat is timotee eigenlijk? En betekent dit automatisch dat het ook voor elk konijn de beste keuze is?  

Timothy is simpelweg een grassoort, afkomstig van timoteegras (Phleum pratense). Net zoals andere grassen kan het gedroogd worden tot hooi. Wat timothy onderscheidt, is zijn typische samenstelling en structuur. Het staat bekend om zijn relatief hoge gehalte aan structurele vezels en zijn stevige, stugge halmen. Die structuur zorgt ervoor dat konijnen langer moeten kauwen, wat niet alleen bijdraagt aan een goede gebitsslijtage, maar ook de werking van het spijsverteringsstelsel. 

De grove vezels zorgen voor een goede darmvulling en stimuleren zo de darmperistaltiek. Dit helpt om de spijsvertering actief en stabiel te houden. Tegelijk bevat timothy over het algemeen minder eiwit en calcium dan bijvoorbeeld luzerne. Om die redenen wordt timothy vaak naar voren geschoven als het standaardhooi voor konijnen. Toch kan ook timothy een kanttekening hebben. Ik neem je graag mee in de eigenschappen van timothy, zodat je dit mee kan nemen in de keuze voor jouw konijnen. 

“Toch kan ook timothy een kanttekening hebben.”

Vergeet niet: hooi is en blijft een natuurproduct. Dat betekent dat het nooit exact hetzelfde is. Heel wat natuurlijke factoren beïnvloeden de uiteindelijke voedingswaarde en smaak. Denk aan het weer tijdens de groei, zoals zon, regen en temperatuur, maar ook aan de bodem waarop het gras groeit, het moment van oogsten en de manier waarop het hooi wordt gedroogd en bewaard. Het is dus helemaal niet ongewoon dat een konijn plots anders reageert op een nieuwe zak van “hetzelfde” hooi. Soms wordt het net enthousiaster gegeten, soms wat minder. 

Wat voor mij het allerbelangrijkste blijft, is dat je een hooitype vindt dat je konijn daadwerkelijk en in voldoende hoeveelheid eet. Heb je een konijn dat vrijwel elk type hooi lust? Dan kan variatie en/of afwisseling een mooie meerwaarde zijn. Is je konijn eerder een selectieve eter? Dan ligt de prioriteit ergens anders. Dan is het vooral belangrijk dat je konijn voldoende vezels binnenkrijgt en dat het gebit op een natuurlijke manier afslijt, ongeacht welke specifieke hooisoort dat is. Want uiteindelijk is hooi dat opgegeten wordt altijd waardevoller dan hooi dat blijft liggen. 

Twijfel je of jouw konijn voldoende hooi eet? Of vraag je je af of het huidige hooitype wel goed aansluit bij zijn specifieke behoeften? Dan help ik je daar graag bij. Samen kunnen we kijken naar het volledige dieet en hoe we dit optimaal kunnen afstemmen. Neem gerust contact op via info@thepetexpert.nl